Consensus Hukuk & Danışmanlık Bürosu olarak boşanma hukuku olarak bu yazımızda nafaka ve nafaka çeşitleri nelerdir konusunu el alacağız.Nafaka, kelime anlamı itibari ile geçimlik, geçinmek için gereken iaşe biçiminde tanımlanabilir. Medeni Kanunda dört çeşit nafaka düzenlenmiştir:
Tedbir Nafakası: Boşanma davası açılmadan önce ya da açıldıktan sonra herhangi bir eşin ya da ergin olmayan çocukların (18 yaşından küçük çocuklar) geçinmesini sağlamak üzere hükmedilen nafaka türüdür.
İştirak Nafakası: Boşanma davası sonucunda çocuğun velayeti kendisinde olmayan eş aleyhine çocuğun giderlerine katılmasını sağlamak üzere hükmedilen nafakadır.
Yoksulluk Nafakası: Evliliğin boşanma kararı ile bitmesi sebebiyle yoksulluğa düşecek eş lehine, diğer eş aleyhine hükmedilen nafakadır.
Yardım Nafakası: Yardım nafakasının boşanma davası ya da evlilik ile bir ilişkisi yoktur. Bir kimsenin, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoy ve üstsoyu ile kardeşlerine ödediği nafaka çeşididir.
Nafaka davasına bakmaya 4787 sayılı kanun ile kurulmuş olan Aile Mahkemesi görevllidir.
Tedbir Nafakası Davası
Medeni Kanun 169 ve 197 maddelerinde düzenlenen tedbir nafakası boşanma davası açılmadan önce ya da açıldıktan sonra olmak üzere iki şekilde talep edilebilir:
Boşanma Davası Açılmadan Önce Tedbir Nafakası
Herhangi bir boşanma veya ayrılık talebi olmadan eşlerden birisinin ayrı yaşamada haklı olduğunu ispatlaması şartı ile diğer eşten talep ettiği nafaka türüdür. Talep eden eş haklı sebebe dayanarak ortak konutu terk etmiş olabileceği gibi, (eşin uyuşturucu bağımlısı olması, şiddet uygulanması, aldatma, diğer eşten habersiz evin bir bölümünü kiraya verilmesi vs.) diğer eşin haklı bir neden olmadan beraber yaşama iradesi göstermemesi (aile konutunun terk edilmesi vs.) ayrı yaşamayı nafaka talep eden eş açısından haklı kılar. Nafaka talep eden eş ayrı yaşamada haklı olduğunu her çeşit delil ile ispat edebilir.
TMK m. 197/2 “Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır. “ hükmünü içermektedir. Bu şekilde talep edilecek tedbir nafakası bağımsız bir dava biçiminde, eşlerden birisinin yerleşim yerindeki Aile Mahkemesinde açılabilir (TMK m.201). Bu şekilde talep edilecek tedbir nafakası nispi harca tabi olup talep edilen senelik nafaka miktarı üzerinden alınır. Talep eden eşin yanında ergin olmayan çocukları da kalıyorsa bu çocuklar için de tedbir nafakası talep edebilir.
TMK m.200 “Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar ya da nedeni sona ermişse alınan önlemi kaldırır.” biçimindeki düzenlemeyle şartların değişmesi halinde tedbir nafakasının değiştirilebileceğini ifade etmektedir. Bu durumda, tedbir nafakasının ne şekilde değiştirileceği ya da kadırılıp kaldırılmayacağını değerlendirecek yetkili mahkeme tedbir nafakasına hükmeden mahkemedir.
Boşanma Davası Açıldıktan Sonra Tedbir Nafakası
Boşanma davası açıldıktan sonra eş ya da ergin olmayan çocukların geçinmesini sağlamak üzere tedbir nafakasına hükmedilebilir. Eşlerden biri boşanma veya ayrılık davası açmakla taraflar ayrı yaşama hakkı elde ederler. Bunun yanında davaya bakan hakim, Medeni Kanun m.169 “Boşanma ya da ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gereken, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır.” hükmü gereğince gerekli önlemleri kendi kendine alır.
Boşanma davası ile talep edilen tedbir nafakasına hem eş hem de ergin olmayan çocuklar için hükmedilir. Tedbir nafakası geçici bir tedbir olduğundan tarafların kusuruna bakılmaz. Dava sürecinde tarafların maddi durumuna göre hakim hangi taraf lehine tedbir nafakasına hükmedeceğine karar verir.
Boşanma davası açıldıktan sonra TMK 169 göre hakim bütün önlemleri kendi kendine almakla yükümlü olduğundan herhangi bir talep olmadan da tedbir nafakasına hükmedebilir. Ancak bir talep var ise talep ile bağlılık ilkesi gereğince talepten fazlasına hükmedemez. Dava sürecinde koşulların değişmesi durumunda hakim re’sen veya talep üzerine nafaka miktarını arttırabilir veya azaltabilir. Boşanma ile beraber talep edilen tedbir nafakası, boşanmanın fer’i niteliğinde olduğundan herhangi bir harca tabi değildir. Mahkemece bu biçimde kabul gören tedbir nafakası boşanma davası kesinleşene kadar devam eder. Boşanma davası kesinleştikten sonra tedbir nafakası ya bütünüyle kalkar veya yoksulluk veya iştirak nafakası biçiminde devam eder.
Tedbir Nafakası Ne Kadar Süreyle Bağlanır
Boşanma davasından önce açılan tedbir nafakası davasında hakim yeni bir karar verene kadar tedbir nafakası devam eder.
Nafaka bağlanmasına yönelik verilen karar, şartların değişmesi durumunda ve eşlerden birinin açacağı uyarlama davası üzerine fakat hakim tarafından miktarı arttırılıp azaltılabilir veya tedbir nafakası talep nedeni ortadan kalkmış ise tedbir nafakası bütünüyle kaldırılabilir.
Tedbir nafakasında değişiklik yapma talepli uyarlama davasında yetkili mahkeme ilk kararı veren Aile Mahkemesidir. Koşullar değiştiğinde hakim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar ya da nedeni sona ermişse alınan önlemi kaldırır (TMK m.200).
Boşanma davasında hükmedilen tedbir nafakası, boşanma davasında verilen karar kesinleşene kadar devam eder. Boşanma davası süresince koşulların değişmesi durumunda taraflardan birinin talebiyle hakim nafaka miktarında değişiklik yapabilir. Boşanma davası kesinleştikten sonra tedbir nafakası ya bütünüyle kalkar veya yoksulluk ve iştirak nafakası biçiminde devam eder.
Uygulamada; mahkemeler tedbir nafakasına hükmedebilmek için tarafların sosyal ve ekonomik durum araştırmalarının sonucunu beklemektedir. Bu araştırma kimi zaman 5-6 ayı bulabilmektedir. Bu durum maddi anlamda diğer tarafa göre zayıf olan tarafı mağdur etmektedir.
